Từ hành trình “bóc” đường dây phá rừng tự nhiên quy mô lớn ở Lạng Sơn đến giải báo chí về tam nông

Miệt mài theo dấu “lâm tặc”

Từ thông tin phản ánh của người dân địa phương về một đường dây phá rừng tự nhiên qui mô lớn ở tỉnh Lạng Sơn đã hoạt động nhiều năm, dẫn đến rừng tự nhiên ở một số vùng nông thôn, vùng sâu bị tàn phá nghiêm trọng, nhóm phóng viên Báo điện tử Dân Việt đã dành nhiều ngày đến các vùng quê tại tỉnh Lạng Sơn tìm hiểu. Những người nông dân sinh sống ở gần rừng, dựa vào rừng rất bức xúc trước thực trạng rừng bị tàn phá.

Sau nhiều tháng, nhóm Phóng viên Báo điện tử Dân Việt đã ghi lại những tư liệu xác thực về việc khai thác vận chuyển, chế biến, hợp thức hóa nguồn gốc, buôn bán, gỗ rừng tự nhiên đến nhiều nơi trong và ngoài nước trái phép.

Dù vào bất kỳ vai nào chúng tôi cũng phải thay đổi từ cách ăn mặc, kiểu tóc, đồ dùng, vật dụng mang theo khi gặp những người mà chúng tôi đang tiến hành điều tra. Chính nhờ sự chuẩn bị kỹ lưỡng, kỳ công, có kiến thức trong lĩnh vực mình điều tra, nhập vai, chúng tôi đã tạo được niềm tin, thu thập được thông tin phục vụ cho loạt bài.

Để ghi nhận được rõ nét nhất về các hình ảnh tàn phá rừng tự nhiên quy mô lớn, nhóm phóng viên Báo điện tử Dân Việt đã vào các vai những người đi hái măng rừng, đào dúi, thợ điện, shipper, nhân viên đo đạc địa chất. Có khi lại là những ông trùm buôn gỗ, buôn cát hoặc đơn vị vận chuyển xuyên Việt.

Khi đã hoàn thành nhiệm vụ của các vai, chúng tôi đã ghi được cận cảnh gỗ từ rừng tự nhiên sau khi bị cưa đổ, cắt khúc, được bốc lên ô tô tải chuyển về các xưởng bóc gỗ trên địa bàn các xã Hồng Phong, Bình Gia, Thiện Hòa… thuộc tỉnh Lạng Sơn để bóc, phơi khô, cất giấu.

Từ đó, chúng tôi đã vào tận rừng sâu nơi những cánh rừng bị cưa chặt, được thăm kho giấu ván gỗ đang giữ hàng nghìn m3, được vào tận xưởng bóc của các ông chủ, trong đó có cả cán bộ cấp xã, giáo viên ở địa phương.

Chúng tôi không khỏi choáng ngợp trước kho lâm sản khổng lồ vừa được bày công khai, vừa được cất giấu lén lút trong các kho rộng hàng nghìn m2. Tất cả đều đã được thể hiện trên loạt bài với những hình ảnh sắc nét, chân thật từ cử chỉ đến lời thoại.

Nhóm Phóng viên Báo điện tử Dân Việt chúng tôi cũng đã xác minh những thông tin “trùm ván gỗ” ở Lạng Sơn cung cấp và ghi nhận hình ảnh, thông tin về việc vận chuyển ván gỗ từ tỉnh Lạng Sơn qua những cung đường quốc lộ, đường cao tốc đến các nhà máy chế biến ván gỗ ở Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Thái Nguyên…

Không chỉ dừng lại ở việc điều tra đường dây “bóc” gỗ rừng tự nhiên đem bán, chúng tôi còn gặp gỡ những người dân “lầm đường, lạc lối” họ đang rất hối hận khi phải trả nợ rừng xanh. Từ câu chuyện của họ là lời cảnh tỉnh với những người khác có ý định phá rừng tự nhiên đem bán.

Qua điều tra, nhóm phóng viên nhận thấy những lỗ hổng quản lý trong hoạt động bảo vệ rừng cần sớm được bịt lại. Đó là việc hợp thức hóa gỗ lậu từ rừng tự nhiên thành rừng trồng, đó là cần “mở cửa” rừng tự nhiên sao cho người dân sống được nhờ rừng…

Trong hơn một năm điều tra, thực hiện loạt bài “Bóc” đường dây phá rừng quy mô lớn ở Lạng Sơn, nhóm Phóng viên Báo điện tử Dân Viêt đã di chuyển hàng chục nghìn km, 8 chuyến công tác với nhiều hành trình “ăn rừng, ngủ núi”, xuyên đêm dưới cơn mưa tầm tã, bão lớn, sấm chớp, ngập lụt… Hành trình đó thể hiện ý chí, sự quyết tâm cao nhất hoàn thiện tác phẩm để đăng tải đem lại sự bình yên cho những cánh rừng và cuộc sống của người dân gần rừng được thay đổi.

Thể hiện rõ vai trò giám sát của nhà báo

Sau khi đã có đầy đủ thông tin, nhận thấy đây là vụ việc phá rừng tự nhiên, buôn bán ván gỗ có tổ chức, hình thành đường dây tinh vi, chúng tôi đã phối hợp với Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tiếp tục tìm hiểu, xác minh thông tin, phối hợp xử lý các dấu hiệu vi phạm của những người phá rừng tự nhiên, người thu mua, buôn bán ván gỗ trái pháp luật.

Nhóm Phóng viên Báo điện tử Dân Việt đã phối hợp cùng lực lượng kiểm lâm dành nhiều ngày theo dõi hoạt động của nhóm người phá rừng, xe tải vận chuyển gỗ, bóc, phơi gỗ. Do các hoạt động thường diễn ra lúc chập tối, ban đêm nên phải mất nhiều thời gian, có những đêm trắng cùng muỗi, vắt để có được thông tin, hình ảnh xác thực.

Sau nhiều ngày mật phục, dưới sự phối hợp, giám sát của nhóm phóng viên Báo điện tử Dân Việt, lực lượng chức năng đã tiến hành kiểm tra các địa điểm phá rừng tự nhiên, thu giữ nhiều tang vật. Đồng thời mở rộng điều tra phát hiện nhiều vi phạm đến việc san gạt đất rừng trái phép, xây dựng xưởng bóc gỗ trái phép.

Ngay sau khi loạt phóng sự điều tra của Báo điện tử Dân Việt đăng tải, UBND tỉnh Lạng Sơn đã có văn bản chỉ đạo các ngành liên quan vào cuộc điều tra, xác minh. Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cũng ban hành văn bản đề nghị Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lạng Sơn, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lạng Sơn phối hợp với chính quyền địa phương làm rõ các sai phạm báo nêu.

Sau một thời gian điều tra, lực lượng chức năng tỉnh Lạng Sơn đã khởi tố vụ án: “Vi phạm quy định về khai thác, bảo vệ rừng và lâm sản”. Từ những hình ảnh, video Báo điện tử Dân Việt cung cấp và những bằng chứng thu thập được, lực lượng chức năng tỉnh Lạng Sơn đã khởi tố bị can, bắt giữ người vi phạm và đang tiếp tục mở rộng điều tra, làm rõ vụ án.

Đáng chú ý, loạt bài đã được Báo điện tử Dân Việt đăng tải trên các nền tảng số như tiktok, facebook, youtube…, thu hút hàng chục triệu lượt xem, hàng chục nghìn người chia sẻ, hàng trăm ngàn bình luận. Các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực lâm nghiệp, Đại biểu Quốc hội đã lên tiếng làm nóng nghị trường Quốc hội về vấn đề bảo vệ, bảo tồn rừng tự nhiên.

Làm sao để phát triển được kinh tế từ rừng tự nhiên, dù “cửa rừng” đã đóng, bây giờ “mở khóa” như thế nào? Đó là những kiến nghị của các nhà hoạch định chính sách nhằm bịt lại những lỗ hổng để công tác bảo vệ phát triển rừng được tốt hơn, người dân sống được nhờ rừng.

Đến giữa tháng 11/2025, khi phóng viên trở lại khu vực phá rừng, một số xưởng bóc gỗ rừng tự nhiên cũng như các kho chứa ván gỗ hàng nghìn khối đã không còn. Thay vào đó là sự bình yên ở những cánh rừng tự nhiên, những con đường đất đỏ đã được “nhuộm” màu xanh của cây con, gốc cây bị chặt hạ đã đâm chồi, bãi, kho chứa, dọc đường quốc lộ, ven suối, sườn đồi không còn hình ảnh ván bóc phơi “trắng trời”.

Đặc biệt, toàn bộ các xưởng bóc gỗ rừng tự nhiên ở khu vực mà chúng tôi phản ánh đã ngừng hoạt động, máy móc đã được di chuyển, hoặc bỏ hoang hoen gỉ, lán trại, dàn phơi gỗ ẩm mốc, mục nát theo thời gian. Kèm theo đó là những lời cảm ơn chân thành từ đáy lòng của không ít người dân địa phương.

Loạt phóng sự điều tra của nhóm phóng viên Dân Việt cũng vinh dự được trao giải A Giải báo chí toàn quốc về nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam lần thứ III – năm 2025.