Trồng la liệt thứ cây quý hiếm, chàng thanh niên người Tày ở Lạng Sơn ấp ủ ước mơ đưa cây đặc hữu ra khỏi sách đỏ

Anh Vũ là một trong 30 thanh niên có thành tích đặc biệt xuất sắc trong lĩnh vực nông nghiệp vừa được trao tặng Giải thưởng Lương Định Của năm 2025.

Chàng thanh niên người Tày đam mê “chinh phục” những giống cây quý hiếm

Sinh ra và lớn lên tại xã vùng cao Đình Lập, tỉnh Lạng Sơn, nơi đất, rừng và lúa ngô nuôi lớn con người, anh Hoàng Ngọc Vũ từ sớm đã yêu thích và gắn bó với nghề làm nông.

“Có lẽ vì thế, sau khi tốt nghiệp cấp 3, dù đỗ nhiều trường đại học, tôi vẫn quyết định chọn học chuyên ngành Quản lý đất đai, Học viện Nông nghiệp Việt Nam và theo học lên Thạc sĩ.

Giờ nhìn lại, tôi vẫn thấy đây là lựa chọn đúng đắn. Tôi không chỉ được đào tạo bài bản những kiến thức về thổ nhưỡng, cây trồng… mà còn được kết nối với nhiều thầy cô là chuyên gia trong lĩnh vực nông nghiệp, là nền tảng rất quan trọng để tôi có được kết quả như ngày hôm nay”, anh Vũ tâm sự.

Tốt nghiệp thạc sĩ, anh Vũ thi đỗ công chức và công tác tại bộ phận địa chính cấp xã ở Lạng Sơn. Công việc ổn định, nhưng niềm đam mê với nông nghiệp vẫn luôn âm ỉ.

Sau một thời gian cân nhắc, anh Vũ quyết định rời bỏ công việc nhà nước, cùng bạn bè thành lập công ty đo đạc và dành toàn bộ tâm sức cho hành trình khởi nghiệp với vườn ươm giống cây.

Chia sẻ về lựa chọn của mình, anh Vũ thẳng thắn: “Tôi xác định rất rõ, mình có nền tảng kiến thức, lại có điểm tựa tri thức là các thầy cô, chuyên gia trong ngành. Vì thế, những việc người khác ngại làm, khó làm lại chính là lợi thế cạnh tranh của tôi”.

Từ việc tìm hiểu trên mạng xã hội, anh nhận thấy nhiều giống cây dược liệu như sâm bố chính, lan kim tuyến đang được thị trường quan tâm, có giá trị kinh tế cao nhưng ngày càng khan hiếm trong tự nhiên, yêu cầu cao kỹ thuật ươm trồng. Nghĩ là làm, anh quyết định đầu tư nghiên cứu.

Thế nhưng, “vạn sự khởi đầu nan”. Ngay trong giai đoạn đầu, cả hai giống cây sâm bố chính và lan kim tuyến đều thất bại do không phù hợp với thổ nhưỡng, khí hậu địa phương. Vốn liếng, kinh nghiệm thực tế chưa nhiều, bài toán khởi nghiệp tưởng chừng rơi vào bế tắc.

Không nản chí, anh Vũ tiếp tục mày mò nghiên cứu. Sau giai đoạn dịch Covid-19, anh Vũ nhận thấy cây hoàng đàn bắt đầu trở nên nổi tiếng và được quan tâm nhiều trên các nền tảng mạng xã hội. Trong khi đó Lạng Sơn vốn có giống cây hoàng đàn hữu liên, được biết đến nhiều với cái tên hoàng đàn tuyết, hoàng đàn Lạng Sơn là giống cây đặc hữu được đánh giá rất cao từ hình thái đến chất lượng tinh dầu.

Theo anh Vũ, hoàng đàn hữu liên là giống cây nổi tiếng “khó chiều”. Đây là giống cây đặc hữu của tỉnh Lạng Sơn, tỷ lệ nảy mầm tự nhiên rất thấp, chỉ khoảng 0–5%.

Chu kỳ sinh học của loài cây này cũng đặc biệt: nếu nhiều loại cây khác ra hoa vào mùa xuân và có thể thu hoạch hạt ngay trong mùa thu cùng năm, thì hoàng đàn hữu liên cần từ 18–24 tháng để hạt đủ độ già, đủ điều kiện đem ươm…

Nhận thấy thách thức ấy cũng chính là cơ hội, anh Vũ quyết định đầu tư 15 triệu đồng mua hạt giống hoàng đàn hữu liên về ươm. Thay vì tự mày mò, anh chủ động gửi mẫu giống về Học viện Nông nghiệp Việt Nam, nhờ các giảng viên, chuyên gia nghiên cứu, tư vấn quy trình ươm nhằm nâng cao tỷ lệ nảy mầm và chất lượng cây giống.

Ngay trong lần thử nghiệm đầu tiên, với khoảng 15 triệu đồng tiền hạt giống, anh Vũ đã ươm thành công 5 triệu đồng tiền hạt giống và thu lãi hàng trăm triệu đồng.

Từ kết quả ban đầu, anh tiếp tục tái đầu tư vào giống, kỹ thuật và hệ thống nhà màng, từng bước mở rộng quy mô vườn ươm, nâng cao tỷ lệ cây giống đạt chuẩn. Đến nay, giá trị vườn ươm hoàng đàn hữu liên của anh đã lên tới hàng tỷ đồng, tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động địa phương.

Nuôi giấc mơ đưa cây hoàng đàn tuyết (hoàng đàn hữu liên) ra sách đỏ

Với những kết quả đã đạt được, vào cuối tháng 12/2025, anh Hoàng Ngọc Vũ, chủ Vườn ươm Đất Phật đã được Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trao tặng Giải thưởng Lương Định Của năm 2025, giải thưởng dành cho những nhà nông trẻ xuất sắc với những sáng kiến, sáng tạo, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất, kinh doanh, vươn lên làm giàu chính đáng.

Nói về niềm vinh dự vừa đạt được, anh Vũ khiêm tốn chia sẻ, thành quả này đạt được là nhờ có sự đồng hành, hỗ trợ của gia đình, thầy cô, bạn bè và chính quyền địa phương.

Sau khi được vinh danh, mô hình ươm giống hoàng đàn hữu liên của Vườn ươm Đất Phật được biết đến nhiều hơn. Nhiều khách hàng mới đã tin tưởng tìm đến ủng hộ. “Tôi biết ơn sự tin tưởng ấy. Đây cũng là cơ hội để tôi thực hiện giấc mơ tôi vẫn đang ấp ủ – đưa cây hoàng đàn hữu liên ra sách đỏ”, anh Vũ bật mí.

Hoàng đàn là cây có giá trị cao vì cho chất gỗ mềm, nặng vừa, ít co rút, cong vênh, không mối mọt, mùi thơm dịu, được ưa dùng làm đồ mỹ nghệ cao cấp, đồ thờ cúng (bài vị, đồ thờ tế, làm hương…), tinh dầu được dùng làm thuốc, nước hoa…

Trong đó, hoàng đàn hữu liên – hoàng đàn Lạng Sơn được đánh giá “đầu bảng” bởi hình thái, chất lượng. Đặc biệt, sau khi được điêu khắc hoặc chạm trổ, tinh dầu bên trong gỗ hoàng đàn hữu liên sẽ tự tiết ra và kết tinh thành lớp tinh thể óng ánh như tuyết, tạo nên nét đẹp rất riêng, là nguồn gốc của cái tên “hoàng đàn tuyết”.

Tuy nhiên, hiện nay, trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn chỉ có khoảng 27 cá thể hoàng đàn hữu liên ngoài tự nhiên. Do tính chất đặc hữu nên những cây hoàng đàn này chỉ có ở xã Hữu Liên (trước đây thuộc huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn). Đây là giống cây nằm trong Sách Đỏ Việt Nam và bị nghiêm cấm khai thác ngoài tự nhiên.

Anh Hoàng Ngọc Vũ cho biết, để có thể ươm trồng loài cây này, cơ sở của anh đã hoàn thiện đầy đủ hồ sơ, thủ tục xin cấp phép theo quy định. “Do hoàng đàn hữu liên nằm trong Sách Đỏ, nên hiện nay chúng tôi chỉ được phép sản xuất, kinh doanh cây giống trong phạm vi trong nước, tuyệt đối không khai thác cây rừng tự nhiên”, anh nhấn mạnh.

Với anh Vũ, hoàng đàn hữu liên không chỉ là cây trồng mang lại giá trị kinh tế, mà còn là một phần bản sắc của núi rừng xứ Lạng. Bởi vậy, khát vọng của anh Vũ không dừng lại ở câu chuyện làm giàu, mà hướng tới mục tiêu bảo tồn và phát triển bền vững loài cây bản địa quý hiếm này.

Theo anh, chỉ khi hoàng đàn hữu liên không còn là cây “hiếm” mà trở thành cây “quý”, được trồng, chăm sóc và khai thác đúng cách, thì công tác bảo tồn mới thực sự bền vững và lâu dài.

Xa hơn, anh Vũ ấp ủ khát vọng xây dựng hoàng đàn hữu liên trở thành sản vật thương hiệu của tỉnh Lạng Sơn, một biểu tượng mới bên cạnh những sản vật đã làm nên tên tuổi vùng đất này như hoa hồi hay lợn quay Lạng Sơn.

Khi đó, hoàng đàn hữu liên có thể dùng chế biến sâu, chiết xuất tinh dầu, sản xuất các mặt hàng có giá trị cao và từng bước tiếp cận thị trường xuất khẩu.

Anh Vũ cho biết, anh đang biên soạn một cuốn cẩm nang hướng dẫn ươm trồng hoàng đàn hữu liên để tặng miễn phí cho những người quan tâm. “Mỗi người trồng thêm một cây hoàng đàn là thêm một người cùng tôi gìn giữ nguồn gen quý. Bảo tồn không thể là việc của riêng ai, mà phải là hành động chung của cộng đồng”, anh chia sẻ.

Giữa những ngày đầu năm mới, khi cái rét vẫn phủ lên núi rừng xứ Lạng, trong vườn ươm của anh Hoàng Ngọc Vũ, những mầm cây hoàng đàn vẫn lặng lẽ vươn lên.

Những mầm xanh nhỏ bé ấy đang không là một sinh kế mới cho người dân địa phương, mà còn mở ra hy vọng phục hồi loài cây đặc hữu quý hiếm của núi rừng Lạng Sơn bằng con đường bền vững, lâu dài.

Và với chàng trai người Tày ấy, mỗi mầm cây vươn lên là minh chứng cho một lời cam kết bền bỉ: làm nông nghiệp không chỉ để làm giàu, mà để trả lại cho đất rừng những giá trị đã nuôi dưỡng con người – hôm qua, hôm nay và cả mai sau.