Phú Thọ và nỗi lo thiếu đất san lấp cho dự án đầu tư công

Phú Thọ sở hữu gần 700 điểm mỏ

Sau khi sáp nhập 3 địa phương Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ mới được hình thành với không gian phát triển rộng lớn, bao trùm cả vùng đồi núi và trung du, mang lại lợi thế đặc biệt về tài nguyên khoáng sản để phục vụ xây dựng kết cấu hạ tầng.

Theo thống kê mới nhất từ Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh Phú Thọ hiện có tới 683 điểm mỏ khoáng sản thuộc thẩm quyền cấp phép của UBND tỉnh. Trong số đó, địa bàn Phú Thọ (trước sáp nhập) chiếm số lượng lớn nhất với 321 điểm mỏ; tiếp đến là Hòa Bình (trước sáp nhập) với 206 điểm mỏ và Vĩnh Phúc (trước sáp nhập) là 156 điểm mỏ.

Hiện tại, toàn tỉnh đang có 235 dự án khai thác, thu hồi khoáng sản còn hiệu lực giấy phép. Đáng chú ý, nguồn đá xây dựng thông thường rất dồi dào với 93 mỏ, tổng trữ lượng trên 380 triệu m³, công suất khai thác đạt gần 12 triệu m³/năm. Bên cạnh đó, trữ lượng cát, sỏi lòng sông cũng đạt trên 51 triệu m³ tại 47 mỏ.

Ngành chức năng đánh giá, trữ lượng khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường trong quy hoạch về cơ bản có thể đáp ứng nhu cầu phát triển của tỉnh và cung cấp cho cả các công trình trọng điểm quốc gia.

Dù sở hữu trữ lượng khoáng sản lớn, nhưng việc cân đối cung – cầu vật liệu xây dựng tại tỉnh sau sáp nhập đang bộc lộ nhiều khó khăn, đặc biệt là nguồn đất san lấp.

Theo dự báo, đến năm 2030, nhu cầu đất san lấp của tỉnh lên tới khoảng 18 – 20 triệu m³/năm. Thực tế cho thấy, nhu cầu đất san lấp cho các dự án đầu tư công là rất lớn và đang đứng trước nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng. Cụ thể, giai đoạn từ nay đến năm 2026, khối lượng đất đắp nền còn thiếu hơn 5,1 triệu m³; con số này trong giai đoạn 2026 – 2030 dự kiến thiếu trên 14,8 triệu m³.

Bên cạnh đó, theo báo cáo từ cấp cơ sở (xã, phường), nhu cầu đất san lấp cho các dự án đầu tư công cấp xã đến năm 2030 ước tính lên tới gần 69 triệu m³, trong đó đỉnh điểm rơi vào năm 2026 với nhu cầu trên 17,4 triệu m³.

Nguyên nhân của tình trạng này được chỉ ra là do các mỏ đất san lấp chủ yếu gắn với việc thu hồi đất dôi dư của các dự án, thời gian khai thác ngắn nên khó đáp ứng nhu cầu dài hạn. Ngoài ra, nguồn vật liệu của tỉnh còn phải chia sẻ cho các dự án trọng điểm quốc gia và công trình do Trung ương triển khai trên địa bàn.

Gian nan bài toán quản lý vùng “đất rộng, người thưa”

Theo lãnh đạo Sở nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ cho biết, khó khăn lớn nhất hiện nay nằm ở công tác đấu giá quyền khai thác khoáng sản. Đối với cát, sỏi lòng sông, điều kiện ngập nước và tác động dòng chảy gây khó khăn lớn cho việc khảo sát, xác định giá khởi điểm. Còn với các mỏ sét gạch, nhiều khu vực dự kiến đấu giá lại trùng với diện tích đã có chủ trương đầu tư dự án khác, gây vướng mắc pháp lý.

Bên cạnh đó, địa bàn sau sáp nhập quá rộng với địa hình đồi núi phức tạp, trong khi lực lượng quản lý mỏng đã tạo kẽ hở cho các đối tượng khai thác khoáng sản trái phép, nhất là đất san lấp. Việc xử lý vi phạm khai thác ngoài ranh giới cũng gặp khó do thiếu hướng dẫn cụ thể về xác định chi phí sản xuất và lợi ích bất hợp pháp.

Trước áp lực lớn về nhu cầu vật liệu, UBND tỉnh Phú Thọ đang triển khai nhiều giải pháp cấp bách. Trọng tâm là yêu cầu tự cân đối đào – đắp ngay từ khâu lập dự án; các chủ đầu tư phải khảo sát, xác định rõ khu vực lấy đất đắp nền ngay trong hồ sơ dự án.

Tỉnh cũng đang chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ đấu giá quyền khai thác khoáng sản và nâng công suất các mỏ đã cấp phép. Đối với nguồn nguyên liệu sản xuất gạch, tỉnh xem xét cho phép tận dụng đất dôi dư đủ điều kiện từ các công trình đang thi công.

Đặc biệt, trong bối cảnh không gian phát triển mở rộng, tỉnh xác định phải xử lý triệt để tình trạng khai thác trái phép, đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, cảnh quan, tránh để tài nguyên bị thất thoát.