Hồ thủy điện Hòa Bình – vẻ đẹp đang bừng tỉnh

Hồ Hòa Bình trong quy hoạch phát triển Quốc gia

Theo Quyết định số 439/QĐ-TTg ngày 25/3/2021, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch chung xây dựng Khu du lịch Quốc gia hồ Hòa Bình đến năm 2035, với mục tiêu đưa nơi đây trở thành trung tâm du lịch trọng điểm của vùng trung du và miền núi phía Bắc. Đến năm 2025, tỉnh Hòa Bình đặt mục tiêu đón 2 triệu lượt khách, trong đó có 350.000 lượt khách quốc tế; đến năm 2035 sẽ đạt 9 triệu lượt khách, doanh thu du lịch ước tính hàng chục nghìn tỉ đồng.

Bên cạnh đó, Quy hoạch tỉnh Hòa Bình thời kỳ 2021 – 2030 (Quyết định số 1648/QĐ-TTg) xác định hồ Hòa Bình là một trong 3 trụ cột phát triển du lịch của toàn tỉnh, cùng với Kim Bôi – Lạc Thủy và Mai Châu – Tân Lạc. Chính quyền tỉnh luôn cố gắng đẩy mạnh đầu tư hạ tầng giao thông ven hồ, hệ thống bến cảng, điện – nước sinh hoạt, nhà nghỉ sinh thái, đào tạo nhân lực và phát triển sản phẩm du lịch cộng đồng có chất lượng cao, bản sắc riêng.

Vẻ đẹp giữa non xanh nước biếc

Sau khi tham quan công trình thủy điện lớn nhất của cả Việt Nam và Đông Nam Á trong thế kỷ 20 (đến năm 2012, kỷ lục này mới được “nhường” cho người anh em Sơn La với công trình trên bậc thang thứ hai của dòng sông Đà), từ trung tâm thành phố Hòa Bình ngược thuyền dọc theo làn nước trong xanh của biển hồ, du khách có thể cảm nhận rõ sự giao hòa giữa thiên nhiên và văn hóa.

Mặt hồ trải dài mênh mang, ôm lấy những dãy núi trập trùng và những bản làng thấp thoáng trong các trang trại, những vườn cây trái. Giữa lòng hồ, đảo đá nổi lên như những bông sen đá, có đảo trồng dừa, có đảo phủ kín rừng xanh, nơi làm khu nghỉ dưỡng giữa thiên nhiên hoang sơ.

Ánh nắng chiếu xuống mặt nước lung linh như dát bạc, và mỗi khi hoàng hôn buông, cả hồ chìm trong lớp sương tím bảng lảng, khiến lòng người như dịu lại theo nhịp chèo khoan nhặt, hay tiếng nổ giòn của thuyền máy, tàu du lịch làm mặt nước lăn tăn sóng như hơi thở của hồ.

Thuyền ghé vào động Thác Bờ – một hang động kỳ vĩ với những khối thạch nhũ muôn hình vạn trạng, lung linh dưới ánh đèn như cung điện giữa lòng núi. Không xa là đền Chúa Thác Bờ, một “địa chỉ tâm linh” luôn thu hút người dân bản địa và khách thập phương đến chiêm bái, tham quan…

Những bản làng như Ngòi Hoa (Tân Lạc), Mó Hém (Đà Bắc) là những điểm dừng chân lý tưởng để du khách khám phá đời sống người Mường qua kiến trúc nhà sàn cổ, món ăn dân tộc, cùng các nét đẹp của một nền văn hóa đặc sắc.

Năm 2023, tỉnh Hòa Bình đón trên 3,3 triệu lượt khách, trong đó khu vực hồ đóng góp một phần đáng kể. Tổng doanh thu từ du lịch đạt gần 3.500 tỉ đồng. Riêng vùng hồ đã có hàng chục dự án đầu tư được phê duyệt hoặc đề xuất, với tổng vốn hàng nghìn tỉ đồng, mở ra một hướng đi đầy triển vọng cho loại hình du lịch sinh thái kết hợp nghỉ dưỡng cao cấp.

Du lịch xanh, bản sắc và bền vững

Làm du lịch lòng hồ đầu tiên chính là những người làm nên công trình thế kỷ Hòa Bình – bậc thang thủy điện đầu tiên trên dòng sông Đà. Ngay từ cuối năm 1988, sau khi tổ máy số 1 hòa lưới điện Quốc gia, Tổng Công ty Thủy điện sông Đà đã giao thêm nhiệm vụ cho Xí nghiệp cơ giới thủy lực khai phá du lịch ở đây.

Không chỉ mua sắm tàu, làm khu nghỉ dù còn giản dị, xí nghiệp đã mời nhiều chuyên gia, nhà báo, nghệ sĩ và cả khách quốc tế đi thực tế để tìm kiếm, tu bổ nhiều hang đá, cảnh quan, góp phần mở rộng khả năng du lịch sinh thái và du lịch tâm linh…

Du lịch lòng hồ đặt địa chỉ tại Hà Nội của xí nghiệp đã góp phần quảng bá về một vùng du lịch đầy mới mẻ vào những năm đầu của thập kỷ 1990… Sau này khi nhà máy hoàn thành, toàn bộ đất đai, các công trình phụ trợ, hạ tầng cơ sở giao lại cho tỉnh Hòa Bình đã dần đẩy nhanh du lịch Hòa Bình, du lịch lòng hồ thủy điện có cơ sở, điều kiện phát triển mạnh mẽ và bền vững.

Lợi thế đầu tiên chính là địa lý. So với hồ thủy điện đầu tiên của miền Bắc – Thác Bà (1971, Yên Bái) và tất nhiên là hai bậc thang thủy điện khác trên cùng dòng sông – Sơn La, Lai Châu – Hòa Bình gần Thủ đô Hà Nội nhất, chỉ khoảng 70 cây số. Hồ Hòa Bình là hồ nhân tạo lớn nhất Đông Nam Á, dung tích gần 10 tỉ mét khối, có 47 đảo lớn với diện tích gần 160ha nên có rất nhiều điều kiện thuận lợi cho việc phát triển du lịch hơn nữa trong tương lai…

Không còn là nơi chỉ để ngắm cảnh, hồ Hòa Bình đang từng bước trở thành trung tâm du lịch sinh thái gắn với văn hóa cộng đồng. Các tour đi thuyền, cắm trại trên đảo, chèo kayak, thăm làng nghề, dự lễ hội dân gian, học nấu món ăn Mường… được xây dựng bài bản hơn, thu hút không chỉ du khách trong nước mà cả khách quốc tế yêu thích trải nghiệm văn hóa nguyên bản.

Nhiều nhà đầu tư chiến lược như T&T Group, VinGroup, FLC, TMS Group… đang xúc tiến các dự án nghỉ dưỡng cao cấp quanh lòng hồ. Tuy nhiên, điều cốt lõi vẫn là gìn giữ bản sắc Mường, bảo tồn hệ sinh thái hồ, quy hoạch cảnh quan hài hòa – để vùng hồ không bị “đô thị hóa nóng”, mà phát triển như một kho báu văn hóa giữa đại ngàn.

Hồ Hòa Bình không chỉ là hồ nước phục vụ cho nhà máy thủy điện, mà còn là nơi góp phần lưu giữ ký ức của một miền đất, là nơi hội tụ giữa thiên nhiên hùng vĩ và văn hóa ngàn đời của dân tộc Mường, Thái và các dân tộc khác.

Khi du khách đến đây không còn chỉ là đến để ngắm, mà là để sống, để hiểu, để yêu – thì vùng hồ sẽ thật sự bừng tỉnh…