Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên: Phục dựng, tái hiện, hồi sinh Phố Hiến không nhằm lợi nhuận kinh tế trước mắt

5 quan điểm định hướng việc phục dựng, tái hiện, hồi sinh Phố Hiến

Ngày 20/12, UBND tỉnh Hưng Yên phối hợp với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo khoa học – thực tiễn về phục dựng, tái hiện, hồi sinh di sản Phố Hiến gắn với kiến tạo hệ sinh thái du lịch sáng tạo trên địa bàn tỉnh Hưng Yên hiện nay.

PGS.TS Đoàn Minh Huấn – Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên Nguyễn Hữu Nghĩa; Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên Phạm Quang Ngọc; Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh PGS.TS Nguyễn Duy Bắc chủ trì hội thảo.

Báo cáo đề dẫn, Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên Phạm Quang Ngọc trình bày, Phố Hiến là một trong những không gian di sản tiêu biểu của vùng đồng bằng sông Hồng, gắn liền với tiến trình mở cửa, giao thương và hội nhập của dân tộc trong các thế kỷ XVI – XVII.

Thời kỳ hưng thịnh, Phố Hiến từng là thương cảng quốc tế sầm uất, nơi gặp gỡ của thương nhân nhiều quốc gia. Sự giao thoa văn hóa – tín ngưỡng – kiến trúc tại đây đã tạo nên diện mạo một đô thị cổ đặc sắc, mang dấu ấn của sự cởi mở và khả năng tiếp biến văn hóa mạnh mẽ của người Việt.

Trải qua các biến động lịch sử, vai trò thương cảng của Phố Hiến không còn như trước, song hệ thống di sản phong phú – bao gồm di sản vật thể và phi vật thể vẫn được lưu giữ, phản ánh sinh động một thời kỳ phát triển rực rỡ của Đại Việt. Báo cáo nhấn mạnh đây là nguồn tài nguyên hết sức quý giá, mang ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh tỉnh Hưng Yên đang hướng tới phát triển nhanh, bền vững và khai thác hiệu quả các nguồn lực nội sinh, trong đó có nguồn lực văn hóa di sản.

Bên cạnh những kết quả đạt được trong công tác bảo tồn, Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên cũng chỉ ra một số tồn tại như: Việc phục dựng còn rời rạc, thiếu tính tổng thể; không gian văn hóa Phố Hiến xưa chưa được tái hiện sinh động; sự gắn kết giữa di sản với du lịch, dịch vụ và kinh tế sáng tạo còn hạn chế.

Ông Phạm Quang Ngọc nêu 5 quan điểm định hướng cho quá trình phục dựng, tái hiện và hồi sinh Phố Hiến, trong đó đặt nhiệm vụ trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển; tôn trọng, bảo vệ tính toàn vẹn, xác thực của di sản, tránh sân khấu hóa làm mất bản sắc; tiếp cận tổng thể, liên ngành, ứng dụng khoa học – công nghệ và chuyển đổi số trong bảo tồn và khai thác di sản; lấy cộng đồng làm trung tâm, phát huy vai trò chủ thể của người dân; gắn bảo tồn với bảo vệ môi trường, cảnh quan và bản sắc địa phương.

Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên gợi mở thảo luận 5 nhóm vấn đề lớn: Mô hình phục dựng, tái hiện di sản phù hợp điều kiện lịch sử – văn hóa của Phố Hiến và yêu cầu phát triển hiện nay; giải pháp tái hiện không gian đô thị thương cảng cổ sinh động, chân thực nhưng phù hợp đời sống đương đại; vai trò của du lịch sáng tạo và các ngành kinh tế sáng tạo trong phát huy giá trị di sản; cơ chế huy động, kết nối nguồn lực nhà nước – doanh nghiệp – cộng đồng và phát huy vai trò cộng đồng địa phương.

Đề xuất phát triển du lịch đêm, du lịch đường sông, từng bước hình thành hệ sinh thái du lịch sáng tạo Phố Hiến

Tại hội thảo, các tham luận của các nhà khoa học, chuyên gia nghiên cứu lịch sử, nhà quản lý, doanh nghiệp đã phân tích sâu giá trị lịch sử – văn hóa đặc sắc của đô thị cổ Phố Hiến – thương cảng từng sánh ngang Kinh kỳ Thăng Long trong các thế kỷ XVI – XVII. Nhiều minh chứng khảo cổ, tư liệu địa lý – lịch sử cho thấy Phố Hiến không chỉ là điểm xuất phát của các tuyến giao thương quốc tế mà còn là “thương hiệu đô hội” mang bản sắc giao thoa văn hóa Việt – Hoa – Nhật – phương Tây.

Các chuyên gia nhận định, dù trải qua nhiều biến động, Phố Hiến vẫn còn lưu giữ hệ thống di sản vật thể phong phú như đền Mẫu, chùa Chuông, Văn Miếu Xích Đằng, hồ Bán Nguyệt, cùng lớp di sản phi vật thể, lễ hội, ký ức phố nghề – nền tảng quan trọng để phục dựng và tái hiện không gian đô thị cổ.

Nhiều ý kiến nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp cận bảo tồn tổng thể theo hướng cảnh quan đô thị lịch sử, kết hợp bảo tồn di tích với giữ gìn mặt nước, không gian mở, trục nhìn và cấu trúc “phố – bến – chợ”. Các chuyên gia đề xuất xây dựng mô hình công viên di sản Phố Hiến; bảo tồn tích hợp; ứng dụng công nghệ số, số hóa di sản; phục dựng các tuyến phố nghề; phát triển du lịch đêm và du lịch đường sông; từng bước hình thành hệ sinh thái du lịch sáng tạo Phố Hiến.

Bên cạnh đó, ý kiến thảo luận cũng đề nghị tỉnh nghiên cứu phát triển chuỗi liên kết du lịch vùng dọc sông Hồng, kết nối Phố Hiến với Thăng Long – Tam Chúc – Tràng An – Bái Đính – Cồn Vành; đồng thời sớm hoàn thiện cơ chế quản lý, huy động nguồn lực xã hội hóa; thành lập Hội đồng quản lý di sản Phố Hiến và xây dựng Quỹ Phát triển di sản nhằm bảo đảm tính bền vững.

Trong khuôn khổ hội thảo cũng diễn ra 2 phiên thảo luận bàn tròn với chủ đề “Phố Hiến – tiến trình lịch sử và giá trị”, “Hồi sinh di sản Phố Hiến gắn với kiến tạo hệ sinh thái du lịch sáng tạo”.

Phát biểu tại hội thảo, Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Hữu Nghĩa cho biết, tỉnh này thống nhất quan điểm triển khai dự án không nhằm lợi nhuận kinh tế trước mắt mà hướng tới mục tiêu lâu dài, bền vững, kết nối giá trị văn hóa của quá khứ – hiện tại – tương lai; tạo trục liên kết vùng di sản Hưng Yên – Ninh Bình – Hà Nội với các sản phẩm du lịch trải nghiệm; đồng thời tạo động lực để Hưng Yên phát triển công nghiệp văn hóa.

Hưng Yên ghi nhận, tiếp thu và nghiên cứu kỹ lưỡng các bài tham luận của các nhà khoa học và chuyên gia để hoàn thiện các đề án, điều chỉnh quy hoạch trong vùng di sản Phố Hiến.

Kết luận hội thảo, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Đoàn Minh Huấn cho biết, hội thảo đã chỉ ra hệ thống tư liệu phong phú gồm các tư liệu thành văn, hiện vật, di tích và những thiết chế văn hóa hiện hữu – vốn là nền tảng quan trọng cho công tác phục dựng và “hồi sinh” di sản Phố Hiến.

PGS.TS Đoàn Minh Huấn nhận định, việc định dạng tái hiện thương cảng thông qua các thiết chế văn hóa và quần cư di sản là bài toán khó trong phương án phục dựng, đòi hỏi phải dung hòa giữa bảo tồn tĩnh và bảo tồn mang tính kiến tạo không gian Phố Hiến trong bối cảnh đô thị hiện nay; đồng thời gắn kết với hệ sinh thái các tuyến du lịch và giá trị văn hóa gắn với các danh nhân Hưng Yên.

Tỉnh Hưng Yên cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện điều chỉnh tổng thể quy hoạch chung và quy hoạch phân khu chức năng của dự án; tổ chức thêm các nghiên cứu, tọa đàm, hội thảo chuyên sâu về bảo tồn tĩnh, bảo tồn linh hoạt và bảo tồn để vừa gìn giữ giá trị di sản, vừa phát huy giá trị mới của từng công trình; đồng thời quan tâm đến công tác tái định cư và cơ chế vận hành mô hình đối tác công – tư thế hệ mới phù hợp với lĩnh vực văn hóa.