Món ngon ở Cao Bằng, Lạng Sơn: Dân dã, đậm đà bản sắc dân tộc

Những món đặc sảnLạng Sơn”đọc tên muốn méo cả mồm”

Dân dã bánh xì ón

Bánh xì ón – một món bánh truyền thống của người dân tộc Tày, Nùng Xứ Lạng. Từ những nguyên liệu bình dị, dân dã như gạo nếp, đỗ xanh, đỗ trắng… người dân đã tạo nên một món bánh dẻo thơm, mang đậm hơi thở quê hương.

Xì ón là tiếng dân tộc, chỉ một chiếc bánh mềm dẻo, tròn trịa, đầy đặn. Cái tên như nói thay dáng hình chiếc bánh nhỏ nhắn, tròn đầy, mang theo tinh thần gắn bó và mong ước viên mãn trong đời sống người Tày, Nùng. Theo lời kể của người dân, bánh “xì ón” không biết có từ bao giờ, chỉ biết đây là món bánh đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Trước đây, khi cuộc sống còn khó khăn, vất vả, người dân đã sáng tạo ra món bánh này để “đãi” khách vào những dịp như cưới hỏi, lễ, tết. Giờ đây, khi cuộc sống ngày càng phát triển, nhiều người đã làm bánh này để bán hằng ngày, phục vụ nhu cầu của nhiều khách hàng.

Nguyên liệu chính để làm bánh là gạo nếp, đỗ xanh, đỗ trắng hoặc muối lạc. Đặc biệt, bánh được gói trong lá chuối, đây cũng là bí quyết để bánh luôn thơm và giữ được độ dẻo của bánh lâu nhất.

Theo khảo sát của chúng tôi, hiện nay trên địa bàn thành phố Lạng Sơn có khoảng 10 hộ làm bánh xì ón. Không chỉ là món ăn truyền thống, hiện nay, bánh xì ón cũng được nhiều khách hàng ngoài tỉnh ưa chuộng và tìm mua.

Cao sằng

Người dân địa phương cho biết, từ xa xưa, trong quá trình giao lưu thương mại tại Lạng Sơn, người Hoa đã mang một món bánh đặc biệt đến Cao Bằng. Thời gian trôi qua, dân Xứ Lạng biến tấu món ăn này cho phù hợp hơn với khẩu vị của người Việt Nam, từ đó bánh cao sằng ra đời, trở thành món ăn quen thuộc ở đây.

Cái tên cao sằng có ý nghĩa là bánh nhiều tầng (cao có nghĩa là bánh, sằng là tầng). Bánh này gồm các tầng bột xếp lên nhau cho thật cao, độ dày gấp 10 lần so với bánh phở thông thường.

Nguyên liệu chính để làm bánh cao sằng là gạo tẻ. Loại gạo trắng và thơm được ngâm, xay nhuyễn, nhào bột rồi dàn đều, hấp trong nồi cách thủy khoảng 40 phút. Bánh được đổ thành các lớp, khi lớp bột đầu tiên chín sẽ đổ lớp thứ hai. Sau khi chín hết lớp thứ hai, bột sẽ đông lại thành bánh, người ta vớt bỏ phần nước bên, phết nhân lên mặt bánh gồm thịt heo băm nhuyễn xào.

Lớp nhân này vừa giữ độ ẩm mượt vừa tăng hương vị đậm đà cho món ăn. Khi ăn, bạn cần thêm chút lạc bùi béo, rau mùi và nước giấm chua ngọt nữa là hoàn hảo.

Bánh coóc

Món bánh này khi mới nghe tên sẽ dễ bị nhầm với bánh coóc mò của người Tày, Nùng Lạng Sơn, nhưng sự thật bánh coóc khá giống với món sủi cảo của Trung Quốc.

Vỏ bánh được làm từ bột gạo bao thai truyền thống. Gạo sau khi ngâm nước qua một đêm sẽ được xay thành bột nước, sau đó chắt nước trong, giữ lại phần đặc của bột để làm vỏ bánh. Bột được xào trên bếp, cho thêm chút mỡ lợn để vỏ bánh không dính và tạo mùi thơm, đến khi bột khô lại, không còn dính nữa là đạt yêu cầu.

Sau khi đảo xong phần bột làm vỏ bánh coóc, người ta tiếp tục nhào nặn cho thật nhuyễn. Bột bánh càng được nhào nặn kỹ thì bánh khi chín sẽ càng mềm và dẻo.

Khi ăn bánh coóc, người ta chan thêm nước dấm chua ngọt, rắc chút lạc rang, măng ớt và ăn kèm với các loại rau thơm.

Phoóng dăm

Đây là một món ăn lâu đời của người dân tộc Tày, Nùng xứ Lạng, nguyên liệu chính là gạo nếp và thịt lợn. Gạo để làm bánh phải là nếp nương Tràng Định, được xay khô rồi nhào bột, hiện nay người ta chủ yếu nhào bằng máy.

Để làm nhân bánh phoóng dăm, người ta cho thịt lợn lên bếp xào khô, thêm mộc nhĩ, nấm hương, miến dong, hạt tiêu… và đảo đều trên bếp lửa trong khoảng từ 15 đến 20 phút cho đến khi thịt se lại, dậy mùi thơm.

Bánh được ăn cùng canh xương. Người ta không sử dụng xương ống mà nấu bằng xương sườn để tạo hương vị ngọt thanh, hạn chế độ ngậy, béo. Canh xương được nêm nếm gia vị vừa phải, có thể cho thêm rau cải cúc hoặc cải thảo tuỳ sở thích mỗi người.