Bộ GDĐT đề xuất nhiều quy định mới về tuyển dụng giáo viên

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) đã hoàn thiện và gửi Bộ Tư pháp thẩm định dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà giáo. Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là các quy định mới về công tác tuyển dụng nhà giáo, nhằm tháo gỡ những “điểm nghẽn” kéo dài trong thực tiễn, đồng thời bảo đảm tuyển đúng người, đúng việc cho ngành Giáo dục.

Nhiều bất cập từ cơ chế tuyển dụng hiện hành

Theo tờ trình của Bộ GDĐT công tác tuyển dụng nhà giáo hiện nay đang chịu sự điều chỉnh chủ yếu của các quy định chung về tuyển dụng viên chức, như Nghị định số 115/2020/NĐ-CP và Nghị định số 85/2023/NĐ-CP. Cách tiếp cận này bộc lộ nhiều hạn chế khi áp dụng vào lĩnh vực giáo dục – một lĩnh vực có tính đặc thù cao.

Thứ nhất, quy trình tuyển dụng viên chức hiện hành chưa chú trọng đúng mức đến thực hành sư phạm. Trong khi đó, đây lại là kỹ năng cốt lõi phản ánh trực tiếp năng lực nghề nghiệp của nhà giáo, từ khả năng truyền đạt kiến thức, tổ chức lớp học đến xử lý các tình huống sư phạm phát sinh.

Thứ hai, việc phân cấp thẩm quyền tuyển dụng còn bất cập. Tại nhiều địa phương, ngành Nội vụ chủ trì tuyển dụng giáo viên, khiến ngành Giáo dục rơi vào thế bị động, khó chủ động điều tiết cơ cấu nhà giáo theo môn học và cấp học. Hệ quả là tình trạng thừa – thiếu giáo viên cục bộ, kéo dài nhiều năm nhưng chưa được xử lý dứt điểm.

Thứ ba, cơ chế tuyển dụng hiện nay chưa đủ linh hoạt để thu hút nhân tài, chuyên gia, nghệ nhân tham gia giảng dạy. Đồng thời, yêu cầu trình độ chuẩn quá cao đối với một số môn học đặc thù như Mỹ thuật, Âm nhạc, tiếng dân tộc thiểu số đang gây khó khăn lớn cho nguồn tuyển, nhất là tại các vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn.

Thực hành sư phạm là “trọng tâm” của vòng tuyển dụng

Để khắc phục những bất cập trên, dự thảo Nghị định dành riêng Chương III (từ Điều 18 đến Điều 25) quy định chi tiết về tuyển dụng nhà giáo. Điểm nhấn quan trọng là việc xác định thực hành sư phạm là nội dung bắt buộc và quan trọng nhất tại Vòng 2 của kỳ thi hoặc xét tuyển nhà giáo (Điều 22).

Theo Khoản 2 Điều 22, hình thức đánh giá được thiết kế linh hoạt, có thể bao gồm: Giảng dạy trực tiếp, phỏng vấn, xử lý tình huống sư phạm hoặc thi viết. Cách tiếp cận này cho phép cơ quan tuyển dụng đánh giá toàn diện năng lực nghề nghiệp thực chất của ứng viên, thay vì chỉ dựa vào hồ sơ, bằng cấp hay bài thi lý thuyết.

Bên cạnh đó, dự thảo đẩy mạnh phân cấp thẩm quyền tuyển dụng cho các cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý giáo dục chuyên ngành (Điều 18, Điều 21). Điều này giúp ngành Giáo dục chủ động hơn trong việc xác định nhu cầu, lựa chọn giáo viên phù hợp với vị trí việc làm, đặc thù môn học và điều kiện thực tế của từng địa phương.

Linh hoạt chuẩn trình độ, mở rộng cơ hội cho vùng khó

Một điểm mới đáng chú ý khác là việc thiết lập cơ chế tuyển dụng đặc thù về trình độ chuẩn đối với nhà giáo dạy các môn học đặc thù và tiếng dân tộc thiểu số, được quy định tại Điều 37 (Chương VI). Quy định này nhằm tháo gỡ “nút thắt” về nguồn tuyển, nhất là tại những địa bàn khó khăn, nơi rất khó tìm được giáo viên đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn chung như hiện nay.

Ngoài ra, dự thảo cũng bổ sung các đối tượng ưu tiên trong tuyển dụng, như người có công với cách mạng, người trong lực lượng vũ trang và người có kỹ năng nghề cao (Điều 19). Đây được xem là bước mở để thu hút nguồn nhân lực chất lượng, đa dạng hóa đội ngũ nhà giáo, nhất là trong giáo dục nghề nghiệp và các môn học mang tính thực hành cao.

Theo đánh giá của Bộ GDĐT, các quy định mới sẽ góp phần khắc phục triệt để tình trạng “hành chính hóa” công tác tuyển dụng nhà giáo. Việc lấy thực hành sư phạm làm trọng tâm giúp lựa chọn đúng những người có năng lực truyền đạt, xử lý tình huống và đáp ứng ngay yêu cầu vị trí việc làm, hạn chế tình trạng phải đào tạo lại sau tuyển dụng.

Đồng thời, cơ chế linh hoạt về trình độ chuẩn và chính sách thu hút nhân tài được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán thiếu giáo viên ở vùng sâu, vùng xa, qua đó góp phần bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục có chất lượng giữa các vùng miền.

Dự thảo Nghị định hiện đang trong quá trình thẩm định. Khi được ban hành sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng, tác động trực tiếp đến quyền lợi, cơ hội nghề nghiệp và lộ trình vào ngành của đội ngũ giáo viên trong thời gian tới.