Nông dân phía Đông Gia Lai nâng cao hiệu quả từ việc bón phân cho rừng keo lai

Phía Đông tỉnh Gia Lai, nơi địa hình chủ yếu là đất dốc và bạc màu, từ nhiều năm qua đã trở thành “thủ phủ” của rừng keo lai. Hơn 100.000 héc-ta rừng sản xuất, trải dài trên các huyện, xã miền Đông, đang mang lại nguồn thu ổn định cho người dân địa phương. Rừng không chỉ góp phần xóa đói giảm nghèo mà còn cung cấp nguyên liệu quý cho ngành chế biến dăm gỗ, giúp hình thành chuỗi giá trị kinh tế lâm nghiệp ngày càng rõ nét.

Giải bài toán dinh dưỡng đất

Tuy nhiên, bên dưới tán rừng xanh, vẫn còn một bài toán khiến người trồng rừng trăn trở: Đất đai sau vài chu kỳ trồng keo dần trở nên nghèo dinh dưỡng. Phần lớn diện tích rừng nằm trên đất dốc, thường xuyên bị rửa trôi, dẫn đến thoái hóa, bạc màu.

Dù cây keo lai có khả năng cố định đạm nhờ hệ rễ có nốt sần, nhưng các chất dinh dưỡng khác như lân, kali, vi lượng và chất hữu cơ trong đất lại bị cây hút cạn dần theo mỗi mùa sinh trưởng. Đặc biệt, với năng suất trung bình 85–120 tấn gỗ mỗi héc-ta sau 5–6 năm, thậm chí có nơi đạt tới 140 tấn/ha, lượng dinh dưỡng bị rút đi từ đất là rất lớn.

Rừng keo trồng tại vùng Nhơn Tân, tỉnh Gia Lai. Ảnh: Hữu Phước

Chính vì vậy, trong vài năm trở lại đây, nông dân vùng Đông Gia Lai đã thay đổi tập quán canh tác khi bắt đầu bón phân cho rừng keo lai. Loại phân được họ tin tưởng lựa chọn là NPK Mặt Trời Mới Eco–Nanomix, một dòng sản phẩm dành cho cây lâm nghiệp. Từ khâu đào hố, trồng cây cho đến giai đoạn chăm sóc, nông dân đều sử dụng phân NPK phù hợp từng thời điểm sinh trưởng của keo lai. Trung bình, mỗi cây được bón khoảng nửa ký phân trong cả chu kỳ trồng, chia làm nhiều lần, giúp rễ phát triển mạnh, thân cây cứng cáp và lá dày xanh bóng.

Nhờ tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật, những đồi keo lai được bón phân cho thấy tốc độ phát triển vượt trội. Sau một năm trồng, cây có thể cao tới ba mét. Đến năm thứ năm, người dân đã có thể khai thác gỗ dăm – sớm hơn một năm so với rừng không bón phân.

Các khảo sát thực tế cho thấy, năng suất rừng keo lai có bón phân đạt trung bình 120 tấn gỗ mỗi héc-ta, trong khi rừng đối chứng chỉ đạt 85 tấn/ha sau sáu năm. Nhờ rút ngắn thời gian khai thác, người trồng rừng không chỉ tăng năng suất 41% mà còn tăng lợi nhuận hơn 26%. Bình quân mỗi héc-ta rừng keo lai được bón phân NPK Nano cho lãi ròng trên 71 triệu đồng, cao hơn 15 triệu đồng so với rừng không bón phân. Nếu tính theo năm, mức lợi nhuận đạt 14,25 triệu đồng/ha/năm – cao gấp rưỡi mô hình cũ.

Bón phân đúng, cây khỏe, đất khỏe, nông dân khỏe

Điều đáng nói là hiệu quả không chỉ nằm ở con số. Khi thời gian khai thác được rút ngắn, người dân còn tránh được nhiều rủi ro như bão gió làm đổ cây hay cháy rừng vào mùa khô. Họ sớm thu hồi vốn để tái trồng chu kỳ mới, tạo vòng quay sản xuất nhanh và bền vững hơn. “Rừng được bón phân không chỉ tốt hơn mà còn khỏe hơn”, một hộ trồng rừng ở Hoài Nhơn chia sẻ.

Từ thành công thực tế, trong vụ trồng rừng năm 2025, Công ty Phân bón Mặt Trời Mới đã phối hợp với các hợp tác xã nông nghiệp ở An Nhơn Tây, Hoài Ân và Hoài Tân tổ chức các buổi hội thảo, tập huấn kỹ thuật cho nông dân. Tại đây, các kỹ sư và chuyên gia đã hướng dẫn quy trình thâm canh rừng keo lai – từ khâu chọn giống, chuẩn bị đất đến cách bón phân, phát dọn thực bì, tỉa cành và phòng trừ sâu bệnh.

Theo TS. Nguyễn Thanh Phương – Nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung Bộ, việc bón phân đúng loại và đúng liều lượng đóng vai trò quyết định đối với năng suất và chất lượng rừng keo lai.

Ông cho rằng, giai đoạn đầu cần sử dụng loại phân có hàm lượng đạm và lân cao để kích thích rễ và tán lá phát triển; đến giai đoạn sau, nên dùng phân có tỷ lệ kali cao hơn để giúp thân cây chắc khỏe, chống đổ ngã và tăng sức đề kháng với sâu bệnh.

Ngoài ra, các nguyên tố trung, vi lượng và hạt nano trong phân bón còn kích thích hoạt động của vi sinh vật trong đất, giúp chuyển hóa khoáng chất khó tiêu thành dạng dễ hấp thu, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón và giảm phát thải khí nhà kính.

Nhờ ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, những đồi keo ở Đông Gia Lai giờ đây không chỉ xanh hơn mà còn giàu sức sống hơn. Mô hình bón phân cho rừng keo lai đã chứng minh rằng, lâm nghiệp bền vững không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống, mà cần sự kết hợp chặt chẽ giữa khoa học – doanh nghiệp – nông dân. Khi người trồng rừng hiểu và áp dụng đúng kỹ thuật, mỗi tán rừng không chỉ mang lại thu nhập, mà còn là lá phổi xanh nuôi dưỡng đất đai, môi trường và tương lai của chính họ.