“Gốc
rễ” của những khó khăn kéo dài

Theo Quyết định số 601NN-TCCB/QĐ ngày 15/5/1996 của Bộ
Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, VQG Tam Đảo được thành lập
trên cơ sở Khu rừng cấm Tam Đảo, trải dài trên địa giới ba tỉnh Vĩnh Phúc (nay
là Phú Thọ), Thái Nguyên và Tuyên Quang.

Tại thời điểm đó, hàng nghìn hộ dân
các dân tộc Dao, Nùng, Sán Dìu… đã sinh sống, canh tác ổn định trên các sườn
đồi, thung lũng của dãy Tam Đảo. Việc chuyển đổi mô hình sang rừng đặc dụng khi
chưa hoàn thiện cắm mốc, thu hồi, đền bù hoặc cấp lại giấy chứng nhận quyền sử
dụng đất, đã khiến nhiều khu vực hình thành “lớp chồng lấn kép”: đất rừng xen
kẽ đất dân cư và ranh giới hành chính chồng lấn giữa các tỉnh.

“Một số hộ dân đã sinh sống và canh tác trong quy
hoạch của VQG Tam Đảo từ trước khi thành lập; có hộ đã có Giấy chứng
nhận quyền sử dụng đất. Sau khi thành lập, các diện tích này chưa được thu hồi,
bàn giao cho Ban quản lý vườn quản lý theo quy chế rừng đặc dụng” – đại diện
Ban Quản lý VQG Tam Đảo chia sẻ với PLVN.

“Việc chậm điều chỉnh ranh giới trên thực địa gây khó khăn, phức
tạp trong quản lý, bảo vệ rừng. Đối với diện tích quy hoạch cho
vườn nhưng chưa được cấp giấy chứng nhận, khi các tổ chức, cá nhân vi
phạm, lực lượng kiểm lâm của vườn không đủ căn cứ để xử lý theo quy
định của Luật Lâm nghiệp. Liên quan vấn đề này, có vụ việc, vườn đã
bị khiếu nại”, lãnh đạo VQG Tam Đảo cho hay.

Bên cạnh đó, hiện nay vườn cũng gặp khó khăn trong quá trình thực
hiện cưỡng chế. Cụ thể: đối với hiện tượng lấn, chiếm rừng, xây dựng trái phép
trên phạm vi đất rừng vườn được giao quản lý. Nếu chính quyền các cấp không ban
hành quyết định cưỡng chế thì theo Khoản 1, Điều 87 Luật Xử phạt vi phạm hành
chính thẩm quyền thuộc Cục trưởng Cục Kiểm lâm. Như vậy, rất khó khăn và kéo
dài thời gian xử lý các hành vi vi phạm.

Chuỗi
văn bản “mở khóa” cho Tam Đảo

Năm
2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng khi Bộ Nông nghiệp và Môi trường (nay
hợp nhất chức năng của Bộ NN&PTNT và Bộ TN&MT) triển khai hàng loạt văn
bản nhằm tháo gỡ các “nút thắt” hành chính tồn tại suốt gần ba thập kỷ.

Ngày 5/6/2025, Bộ ban hành Thông báo số 277/TB-BNNMT,
kết luận của Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị, giao Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm rà
soát, thống nhất số liệu điều chỉnh diện tích VQG Tam Đảo trên địa bàn ba tỉnh:
Vĩnh Phúc, Tuyên Quang, Thái Nguyên; đồng thời thành lập Hội đồng đánh giá đề
xuất điều chỉnh diện tích với sự tham gia của đại diện các địa phương.

Ngày 30/6/2025, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm có Báo cáo
số 1002/BC-LNKL, xác định rõ: Tỉnh Phú Thọ (trước là phần địa giới Vĩnh Phúc)
đề nghị điều chỉnh 928,542 ha VQG Tam Đảo về cho UBND tỉnh Phú Thọ quản lý;
Tỉnh Tuyên Quang kiến nghị điều chỉnh 514 ha ra ngoài quy hoạch; Tỉnh Thái
Nguyên thống nhất giữ nguyên diện tích rừng đặc dụng theo Quy hoạch lâm nghiệp quốc
gia.

Ngày 2/7/2025, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị ký Quyết
định số 2515/QĐ-BNNMT, thành lập Hội đồng đánh giá các đề xuất điều chỉnh diện
tích VQG Tam Đảo, chính thức đưa tiến trình này từ chủ trương sang hành động cụ
thể.

Trên cơ sở đó, ngày 13/8/2025, UBND tỉnh Phú Thọ có Tờ trình số 2254/TTr-UBND, đề nghị Bộ chấp thuận chuyển giao 928,542 ha
diện tích thuộc địa bàn tỉnh ra khỏi phạm vi quản lý của VQG Tam Đảo để giao
lại cho UBND tỉnh Phú Thọ quản lý thống nhất theo địa giới hành chính.

Tháo
gỡ “nút thắt lịch sử” hướng tới quản lý bền vững

Việc UBND tỉnh Phú Thọ đề xuất chuyển 928,542 ha diện
tích ra khỏi phạm vi quản lý của VQG Tam Đảo để giao lại cho UBND tỉnh quản lý không
chỉ giúp công tác quản lý được thuận lợi, mà còn tạo điều kiện để tỉnh xây dựng các kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội. Khi ranh giới được rà
soát, bàn giao và phân quyền rõ ràng, công tác quản lý rừng, xử lý vi phạm,
cũng như phát triển du lịch sinh thái tại Tam Đảo sẽ trở nên minh bạch, hiệu
quả và bền vững hơn.

Ông Đoàn Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và
Kiểm lâm cho biết: “Hiện nay, Bộ đang nỗ lực hoàn thiện điều chỉnh quy hoạch
Vườn quốc gia Tam Đảo, tạo cơ sở thuận lợi cho công tác quản lý và phát triển
vườn bền vững trong thời gian tới”.

Đáng chú ý, việc chuyển giao 928,542 ha về
UBND tỉnh Phú Thọ quản lý không làm thay đổi mục tiêu bảo tồn, mà còn giúp gắn
bảo tồn với phát triển sinh kế vùng đệm, huy động nguồn lực địa phương trong
công tác bảo vệ rừng. Từ đó, hình thành mô hình quản lý liên tỉnh – nơi bảo tồn
đi cùng phát triển, pháp lý đi cùng thực tiễn.